الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
165
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
به اين ترتيب نخستين سرچشمهء تضادّ اخبار كه دروغ عمدى بر خدا و پيامبر و جعل حديث است ، از وجود آنها برچيده شده بهگونهاى كه پرهيز از دروغ گفتن جزء ذات آنها گشته و خوف خدا و تعظيم پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله دروغ را در نظرشان منفور و مبغوض ساخته است . سپس مىافزايد : « و در آنچه ( از پيامبر اكرم ) شنيده ، ( بر اثر سهلانگارى ) اشتباهى براى او پيش نيامده است ، بلكه آنچه را شنيده است به طور كامل حفظ نموده و همانگونه كه شنيده بىكم و كاست آن را نقل كرده است » ؛ ( و لم يهم « 1 » ، بل حفظ ما سمع على وجهه ، فجاء به على ما سمعه ، لم يزد فيه و لم ينقص منه ) . به اين ترتيب منشأ ديگرى از اختلاف احاديث كه همان سهلانگارى راويان است از وجود آنها برچيده ، شده است . سپس حضرت يكى ديگر از ويژگيهاى راويان صادق و آگاه را بيان مىفرمايد : « او ناسخ را حفظ كرده و به آن عمل مىكند و از منسوخ آگاه است و از آن دورى مىگزيند ، خاص و عام و محكم و متشابه را شناخته و هريك را در جايگاه خود قرار داده است » ؛ ( فهو حفظ النّاسخ فعمل به ، و حفظ المنسوخ فجنّب « 2 » عنه ، و عرف الخاصّ و العامّ ، و المحكم و المتشابه ، فوضع كلّ شيء موضعه ) . اين تعبير پرمعنا اشاره به اين است كه راويان صادق داراى احاطهء فراوان به اخبار مختلفند ؛ ناسخ و منسوخ و عام و خاص و محكم و متشابه را به خوبى مىشناسند و هريك را در جايگاه مناسب خود قرار مىدهند تا گرفتار تناقض و خطا نشوند .
--> ( 1 ) . « لم يهم » از ريشهء « وهم » به معناى مطلق خيال و گمان و گاه به معناى خيال و گمان باطل و اشتباه است و در جملهء بالا به همين معناست . ( 2 ) . « جنّب » از باب تفعيل و ريشهء « جنب » بر وزن « قلب » گرفته شده است و به طورى كه از منابع لغت استفاده مىشود اين واژه گاه به معناى دور نگه داشتن و گاه به معناى دور شدن ( به معناى متعدّى و لازم ) آمده است و در عبارت بالا به معناى دوم است .